Drżenie, płacz, krzyk, nagła fala energii. Tak może odzywać się trauma w ciele. Każda osoba, która pracuje z ciałem, prędzej czy później spotyka te stany. W tym artykule pokazuję, jak widzą je Reich, van der Kolk, IFS, buddyjska praktyka karmienia demonów i jak pracuję z nimi w TantraSOMA™.
Ciało zaczyna drżeć. Przychodzi płacz, czasem krzyk, kaszel, odruch wymiotny. Oddech przyspiesza. Przez człowieka przetacza się fala tak duża, że przypomina przypływ.
A potem pada pytanie: co to właściwie było?
Odpowiedź zależy od mapy, którą trzymasz w dłoni.
Każda tradycja opisuje te stany swoim językiem.
Każda z tych map coś pokazuje. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy mapę bierzemy za teren.
Wilhelm Reich, uczeń Freuda, zauważył w latach 30. XX wieku, że chroniczne napięcia mięśniowe układają się we wzór. Nazwał go pancerzem charakteru. Zatrzymany gniew, połknięty płacz, strach przed zranieniem osiadają w szczęce, w karku, w przeponie, w miednicy.[1]
Reich nazywał energię płynącą przez ciało orgonem. Nauka odrzuciła tę część jego teorii. Sama obserwacja pancerza została z nami na dobre i do dziś jest fundamentem pracy z ciałem.
Bessel van der Kolk, psychiatra i badacz traumy, opisuje ciało, które po przeżytym zagrożeniu zostaje w gotowości.[2] Gdy w chwili grozy walka i ucieczka są zablokowane, układ nerwowy zamiera. Przerwana reakcja obronna czeka w ciele. Czasem latami.
Dlatego dźwięk, zapach albo dotyk potrafią przywołać tamtą chwilę z pełną siłą. Ciało reaguje tak, jakby działo się to teraz.
Arnold Mindell, twórca psychologii zorientowanej na proces (POP), patrzy na trudne objawy jak na informację.[3]
To, z czym utożsamiasz się na co dzień, to proces pierwotny. „Mam wszystko pod kontrolą.” „Jestem spokojnym człowiekiem.” To, co zepchnięte na brzeg tożsamości, to proces wtórny. Między nimi stoi próg.
Gdy proces wtórny przekracza próg, może przyjąć postać obcego głosu, prześladowcy, fali paniki. Postać „demona”.
Richard Schwartz, twórca IFS (Internal Family Systems), dodaje do tego mapę wewnętrznych części.[4] Ból schowany najgłębiej niosą tzw. Wygnańcy. Gdy ten ból zaczyna przeciekać do świadomości, wkraczają części, które mają nas chronić: Strażacy. Panika, furia, odcięcie, ucieczka w cokolwiek. Ich zadanie jest jedno: ugasić pożar za wszelką cenę.
Schwartz powtarza, że każda część ma dobrą intencję. „Demon” bywa więc przestraszonym obrońcą.
Tu wschód i zachód spotykają się w jednym geście. Z demonem się rozmawia.
Lama Tsultrim Allione, amerykańska nauczycielka buddyzmu tybetańskiego, oparła swoją metodę na praktyce Chöd, którą stworzyła tybetańska joginka Machig Labdrön na przełomie XI i XII wieku.[5]
Allione zauważa prostą rzecz. Im mocniej walczysz z demonem, tym bardziej rośnie. Lęk, nałóg, choroba, trauma. Dlatego proponuje odwrotny ruch: nakarm go.
Praktyka w pięciu krokach
Słowo tantra obejmuje wiele tradycji, hinduskich i buddyjskich, z różnymi filozofiami.[6]
W tantrze kaszmirskiej wszystko jest przejawem jednej świadomości i jej mocy, Śakti. Gniew i lęk to w tym spojrzeniu ta sama energia życia, ściśnięta przez pancerz. Kali, bogini o dzikiej twarzy, przecina iluzję ego.
Tantra buddyjska ma swoje bóstwa gniewne o podobnej funkcji. Z tego nurtu wyrasta właśnie Chöd.
W TantraSOMA™ patrzę na drżące ciało z ciekawością. Widzę w nim siłę, która wraca do domu. Integrujemy ją, zamiast wypędzać.
Tu potrzebna jest czujność.
Intensywność bywa uzdrowieniem i bywa powtórką rany. Drżenie może być rozładowaniem albo sygnałem, że układ nerwowy dostał za dużo naraz. Odruch wymiotny może mieć wiele przyczyn.
Gdy proces przyspiesza szybciej, niż ciało zdąży go przyjąć, przychodzi zalanie emocjami i ryzyko retraumatyzacji. Ogień tantry wtedy parzy.
W trakcie i po każdym intensywnym doświadczeniu zapytaj
Każda praktyka na moich warsztatach ma swój rytm: powolne wejście, rozwinięcie, czas na to, by proces się wydarzył, i integrację, często najdłuższą część. Gdy pobudzenie się wysyci, osoba leży na materacu, otulona samą obecnością kogoś, kto trzyma przestrzeń, a przy spokojnej muzyce przychodzą wglądy, pojednanie i poczucie połączenia z czymś większym. Dla mnie właśnie czas integracji jest istotą tantry. Tam rodzi się zrozumienie, wybaczenie i uzdrowienie.
Gdy drgawki, omdlenia, wymioty, silna panika albo poczucie odrealnienia wracają poza warsztatem, idź do lekarza lub psychoterapeuty specjalizującego się w traumie. Praca z ciałem pięknie uzupełnia taką opiekę.
Ciało pamięta. Części chronią. Demon czeka na uwagę.
Pod tym wszystkim płynie twoja własna siła życia, gotowa wrócić.
Następnym razem, gdy coś w tobie zacznie drżeć, spróbuj zatrzymać się na oddech i zapytać: czego potrzebujesz?
I posłuchaj odpowiedzi.
Jeśli chcesz poznać tę pracę w ciele, w bezpiecznym kręgu, zapraszam cię na warsztaty TantraSOMA™. Możesz też zacząć od spotkania online: w środę 25 listopada o 19:00 prowadzę bezpłatny webinar „Obudź zmysły”.
Drżenie to jeden ze sposobów, w jaki układ nerwowy rozładowuje napięcie. Często pojawia się, gdy ciało czuje się na tyle bezpiecznie, żeby puścić to, co długo trzymało.
Drżenie ma wiele źródeł: zmęczenie, intensywny oddech, rozładowanie stresu, czasem przeciążenie. Najlepszą wskazówką jest to, jak się czujesz potem. Spokój i więcej kontaktu ze sobą to dobry znak.
To pięciokrokowa praktyka Lamy Tsultrim Allione oparta na tybetańskim Chöd. Zamiast walczyć z trudnym stanem, nadajesz mu postać, rozmawiasz z nim i dajesz mu to, czego naprawdę potrzebuje.
Gdy silne objawy z ciała wracają w codziennym życiu, utrudniają funkcjonowanie albo budzą lęk. Wtedy warto skonsultować się z lekarzem i z psychoterapeutą specjalizującym się w traumie.
O autorce
Freya Wolna, twórczyni metody TantraSOMA™, trenerka pracy z ciałem i świadomej seksualności, członkini Komitetu Wykonawczego ASIS (Association of Somatic & Integrative Sexologists).
Źródła
[1] Wilhelm Reich, Character Analysis (Charakteranalyse), 1933.
[2] Bessel van der Kolk, The Body Keeps the Score, 2014; wyd. pol. Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy, Czarna Owca, 2018.
[3] Arnold Mindell, Working with the Dreaming Body, 1985.
[4] Richard C. Schwartz, No Bad Parts, 2021.
[5] Tsultrim Allione, Feeding Your Demons, 2008.
[6] Christopher Wallis, Tantra Illuminated, 2012.
English English 
Polski
